landmarksilo3

22 May 2017

Spekulante: Mielieboer se bondgenoot

Net soos verskansers is spekulante noodsaaklik vir die suksesvolle funksionering van ‘n termynmark vir graan en ander landbouprodukte in Suid-Afrika, sê Johan Strauss.

In Suid-Afrika het die bemarking van graan, soos in baie ander lande, dieselfde probleem. Daar is baie verkopers en min kopers. Een van die redes hiervoor is dat produkte soos mielies, koring en sonneblom lywig is, baie plek opneem en relatief duur is om oor ver afstande te skuif.

Dit laat produsente met min bedingingsmag (slegs een naaste, enkele koper) en boere wat aan die kortste ent trek as hulle die kommoditeit wil verkoop. Die totstandkoming van landboubemarkings- of beheerrade in die vorige eeu is gedoen om die probleem aan te spreek.

Die bemarkingsrade is egter rondom 1996 uitfaseer en deur ‘n vryemarkstelsel vervang. Skielik was daar weer baie verkopers en min kopers.

Ná die bemarkingsrade se afskaffing was daar verskeie verhandelingsplatforms wat van hierdie funksies probeer oorneem het. In die geval van die meeste grane is Safex (wat later met die JSE saamgesmelt het) se stelsel as hulpmiddel gevestig om die proses van koop en verkoop, maar veral prysvorming, te fasiliteer.

Graan
Graan as produk het nie net nadele nie, maar ook een groot voordeel. Dit is redelik homogeen en kan verkoop word sonder dat die koper dit fisies moet sien. Tegnologiese vooruitgang, soos die JSE se elektroniese verhandelingsplatform, het die voordeel benut en dit moontlik gemaak dat kopers en verkopers nie geografies naby aan mekaar hoef te wees nie.

Safex se markdeelnemers kan in twee hoofgroepe opgedeel word. Die eerste groep is verskansers. Dit is verkopers (tipes produsente wat hul produk wil verkoop), asook kopers (byvoorbeeld meulenaars wat wit mielies verwerk en as mieliemeel verkoop).

Die tweede groep is die ongewilde, dikwels gehate, spekulante.

Wie is almal spekulante? ‘n Persoon wat nie mielies gebruik nie, maar dit slegs koop as daar ‘n moontlike prysvoordeel kan wees, is ‘n spekulant. Iemand wat nie mielies produseer nie, maar mielies op Safex verkoop met die verwagting om ‘n wins in die proses te maak, is ook ‘n spekulant.

Dis seker voor die hand liggend dat wanneer ‘n huisvrou in die stad wit mielies koop omdat sy dink die prys gaan styg, ‘n spekulant is. Wat van ‘n melkboer wat mielies op Safex verkoop omdat hy van mening is dat pryse gaan val? Wat van ‘n mielieboer wat, afgesien van die oes op die land, nog papiermielies bykoop om hopelik nog ‘n groter wins te maak?

Of ‘n meulenaar wat wit mielies verkoop omdat sy idee is dat pryse vorentoe baie gaan daal? Hierdie mense is almal spekulante. Dieselfde persoon kan dus, afhangende van die tipe transaksie, ‘n verskanser of spekulant wees.

Verhandeling
Hoe lyk die koop en verkoop, met en sonder spekulasie, wat elke dag op Safex-skerms gebeur? Die verhandeling van die Julie 2017 witmielie-, en Julie 2017 sorghumkontrakte word as voorbeeld gebruik en kan in Figuur 1 gesien word. Die naam van elke koper en verkoper wat graan verhandel, kan nie op die verhandelingskerm gesien word nie, maar die hoeveelheid en prys waarteen dit gelys word, word wel vertoon.

Dit is hoe verhandeling op ‘n spesifieke oomblik gelyk het, ‘n halfuur ná verhandeling vir die dag begin het. Die kopers vir elke kontrak word is in rooi, terwyl verkopers in blou vertoon word.

In die geval van wit mielies was daar ‘n koper vir 5 kontrakte of 500 ton teen ‘n prys van R1 910.20 per ton, ‘n koper vir 100 ton teen R1 910, nog ‘n 100 ton koper vir R1 910, ensovoorts. Daar was ‘n totale hoeveelheid kopers vir 2 200 ton, met ‘n prys wat gewissel het van R1 910.20 tot R1 906 per ton.

Verkooppryse het gewissel tussen R1 912.80 en R1 920 per ton, met 3 500 ton wat te koop aangebied is. In daardie stadium het 17 800 ton wit mielies reeds verhandel. Gedurende dieselfde tyd was daar nog geen kopers of verkopers vir sorghum (Julie 2017 ) nie.

Verhandeling soos wat dit ‘n halfuur voor marksluiting gelyk het, kan in figuur 2 gesien word. Daar was steeds baie kopers en verkopers vir wit mielies, met 53 700 ton wat verhandel het, met geen sorghum wat gekoop of verkoop is nie.

Spekulante duidelik voordelig
Dit is duidelik dat die groot verskil tussen die twee kontrakte die volume is wat verhandel is. Behalwe dat heelwat meer fisiese wit mielies as sorghum geproduseer word, is die verskil in volumes die gevolg van spekulante se aktiwiteit by die witmieliekontrak en die afwesigheid van spekulatiewe verhandeling by sorghum.

Die voordeel van ‘n kontrak waar spekulante betrokke is, kan duidelik gesien word. Indien ‘n produsent sy mielies wil verkoop is daar altyd ‘n koper. As gevolg van die teenwoordigheid van spekulante is daar nou net soveel kopers as verkopers en die ou probleem van min kopers en baie verkopers verdwyn.

Wat van spekulante wat pryse afdruk? Spekulante is onpartydig en as dit lyk asof daar ‘n oorproduksie van graan is, sal hulle nie huiwer om pryse te laat daal tot vlakke waar die geskatte surplus verwyder kan word nie.

In die afwesigheid van spekulante sal kopers in elk geval dieselfde gedoen het. Spekulante sal egter ook dadelik pryse laat styg as ‘n moontlike tekort verwag word. Indien spekulante nie betrokke is nie, sal kopers prysstygings wanneer ‘n tekort verwag word, so lank as moontlik uitstel en die omvang van prysstygings probeer beperk.

Manipulasie
Daar is ‘n groot verskil tussen spekulante en markmanipuleerders. Wanneer ‘n markdeelnemer, of ‘n groep markdeelnemers wat saamspan, so groot is dat hulle pryse na willekeur kan laat styg of val, is hierdie persone of instansies nie meer spekulante nie, maar markmanipuleerders.

Die betrokkenheid van markmanipuleerders is ‘n onding en moet met alles wat tot die JSE en die Raad op Finansiële Dienste se beskikking is, beveg word.

Net soos verskansers is spekulante noodsaaklik vir die suksesvolle funksionering van ‘n termynmark vir graan en ander landbouprodukte in Suid-Afrika. Spekulatiewe transaksies is die olie wat die gladde daaglikse werking van die JSE se landboumarkafdeling moontlik maak.